El Niño is een natuurlijk klimaatverschijnsel waarbij het zeewater in het oostelijke en centrale deel van de Stille Oceaan, langs de evenaar, ongewoon warm wordt. Deze opwarming komt gemiddeld eens in de twee tot zeven jaar voor en kan grote gevolgen hebben voor het weer over de hele wereld.
Hoe ontstaat El Niño?
Onder normale omstandigheden waaien de passaatwinden boven de Stille Oceaan van oost naar west. Deze winden duwen het warme oppervlaktewater richting Azië en Australië, terwijl voor de kust van Zuid-Amerika juist koud water vanuit de diepte naar boven komt (upwelling).
Tijdens een El Niño verzwakken deze passaatwinden, of draaien ze zelfs van richting. Hierdoor stroomt het warme water terug naar het oosten, richting Zuid-Amerika. Het koude diepwater blijft uit, waardoor het zeeoppervlak in dat gebied flink opwarmt.
De tegenhanger: La Niña
El Niño is onderdeel van een groter patroon dat de ENSO (El Niño–Southern Oscillation) wordt genoemd. De tegenhanger heet La Niña, waarbij het zeewater in dezelfde regio juist abnormaal koud is doordat de passaatwinden extra sterk waaien. Tussen deze twee fases in is er een neutrale toestand.
Gevolgen voor het weer
Hoewel El Niño in de Stille Oceaan ontstaat, zijn de effecten wereldwijd merkbaar:
- Zuid-Amerika: meer regen en overstromingen langs de westkust
- Australië en Zuidoost-Azië: droogte en een verhoogd risico op bosbranden
- Wereldwijd: El Niño-jaren gaan vaak gepaard met een hogere gemiddelde temperatuur op aarde
In Nederland zijn de effecten van El Niño beperkt en moeilijk direct aan te wijzen. Het weer hier wordt vooral bepaald door de stand van de straalstroom en de invloed van de Atlantische Oceaan. Toch kan El Niño indirect bijdragen aan zachtere of juist wisselvallige winters.
Waarom is El Niño belangrijk?
El Niño beïnvloedt landbouw, visserij, watervoorraden en zelfs de wereldwijde voedselprijzen. Voor meteorologen is het verschijnsel een belangrijke factor bij het maken van seizoensverwachtingen. Door de oceaantemperaturen nauwlettend te volgen, kunnen wetenschappers maanden vooruit inschatten of er een El Niño of La Niña op komst is.
Verwachtingen voor 2026
Klimaatwetenschapper Zeke Hausfather schreef in maart 2026 op zijn blog The Climate Brink dat de nieuwste modellen wijzen op een veel grotere kans op een sterke – mogelijk zelfs “super” – El Niño later dit jaar. Dit is een opvallende opwaartse bijstelling ten opzichte van eerdere verwachtingen in januari en februari, die uitgingen van een bescheidener El Niño. Hausfather combineerde elf verschillende voorspellingsmodellen met in totaal 433 prognoses, en het gemiddelde daarvan komt uit op ongeveer 2,5°C afwijking. Dat zou de gebeurtenis sterker maken dan de El Niño van 2023/2024 en in de buurt brengen van de krachtige El Niño van 2015/2016. Omdat de wereldwijde temperatuur doorgaans pas drie tot vier maanden na de piek volledig reageert, verwacht hij dat vooral 2027 hierdoor een nieuw temperatuurrecord zou kunnen vestigen, terwijl het effect op 2026 waarschijnlijk kleiner blijft. Wel plaatst hij een kanttekening: dergelijke voorspellingen vroeg in het jaar zijn lastig vanwege de zogeheten “spring predictability barrier”. theclimatebrinktheclimatebrink
