| De winter
van 1978/1979 was een strenge kwakkelwinter en wordt door zijn vele
sneeuw door veel winterliefhebbers gezien als de ultieme winter. Op deze
pagina probeer ik een duidelijk beeld te schetsen van de eerste en
eigenlijk ook enige echte koudegolf van deze winter (30-12 tot
7-1-1979). Dit zal gedaan worden dmv krantenknipsels, weerkaarten,
satellietfoto's en waarnemingen. |
| De
voorgeschiedenis: |
| Oktober
was een fraaie maand die gekenmerkt werd door hogedrukgebieden die vanaf
de Atlantische oceaan, via de golf van Biskaje naar centraal Europa
trokken en bij ons dan voor een zuiden tot zuidoosten wind zorgden die
warme lucht aanvoerde. Op 11
oktober werd het in de Bilt nog ruim 22 graden en in Maastricht werd
het 24 graden. De gemiddelde temperatuur kwam uit op 10.9 graden en
daarmee was deze maand dan ook wat warmer dan normaal. Met
november op de kalender veranderde er in de luchtdrukverdeling nog niet
veel. De eerste decade van november werd gedomineerd door een krachtig
hogedrukgebied boven centraal Europa. De gemiddelde maximumtemperatuur
lag tijdens de eerste decade rond de 10 graden. Op 10 en 11 november
werd er met een naar zuidoost gedraaide wind belangrijk koudere lucht
naar ons land getransporteerd. Op 10 november bleef het kwik in de
middag in de Bilt steken bij 2.7 graden en op 11
november werd het niet warmer dan 1.1 graad na een minimum van
-0.7. Na 11 november trok het hogedrukgebied langzaam wat meer
naar het zuidoosten en kregen wij te maken met een zuidwestelijke
stroming waarin af en toe (zwakke) storingen over ons land trokken en
waarin de middagtemperatuur grofweg tussen de 10 en 14 graden lag. Vanaf
25
november kwam er een duidelijke verandering in het
stromingspatroon. Het hogedrukgebied trok verder naar het oosten
en lagedrukgebieden trokken vanaf de regio IJsland naar Denemarken en
boven de Atlantische oceaan ontstond een krachtige blokkade die langzaam
naar het oosten bewoog. Met een noordwestelijke stroming werd er
duidelijk koudere lucht aangevoerd waarin enkele winterse buien tot
ontwikkeling kwamen. Op 28 november ontstond er boven noordelijk Scandinavië
een hogedrukgebied die zich de dagen daarna ontwikkelde tot een krachtig
hogedrukgebied die met zijn kern boven Lapland lag. Met een
noordoostenwind werd er koude lucht aangevoerd, deze lucht was zo koud
dat de Bilt op 30 november zijn eerste ijsdag van het seizoen kon laten
noteren. Het werd er niet warmer dan -1.2 graden, ook 1 december was net
aan een ijsdag maar daarna draaide de wind naar het zuidoosten en werd
er iets minder koude lucht aangevoerd waarin het 's nachts nog wel licht
vroor en overdag kwam het kwik tot enkele graden boven nul. Na nog een
ijsdag op de 7de brachten fronten van een diepe depressie op de
Atlantische oceaan op 8 december de dooi in ons land. Het lagedrukgebied
trok langzaam via de Britse eilanden (14e)
over onze omgeving (16e)
naar het oosten. Voor het lagedrukgebied uit werd zachte lucht naar ons
land getransporteerd, het werd op meerdere dagen warmer dan 10 graden.
In Scandinavië was het ondertussen flink kouder geworden en toen het
lagedrukgebied verder naar het oosten trok kon met een noordoostelijke
stroming ook bij ons koudere lucht worden aangevoerd. Op 18 december kon
de Bilt zijn vierde ijsdag van het seizoen noteren. Het werd er niet
warmer dan -4 graden. Ook 19, 20 en 23 december waren ijsdagen maar op
24 december liet de traditionele kerstdepressie de dooi toe in ons
land. |
| De
luchtdrukverdeling was ondertussen behoorlijk veranderd. Boven Groenland
lag een blokkerend hogedrukgebied, een gordel van lagedrukgebieden lag
vanaf New Foundland naar de Britse eilanden en boven Scandinavië was
ook een hogedrukgebied aanwezig. De kerstdagen verliepen somber met af
en toe regen en een middagtemperatuur van rond de 8 graden. Net ten
noorden van Scandinavië was er op 26 december een lagedrukgebied te
vinden die langzaam naar het oosten trok. Tussen dit lagedrukgebied in
en het hogedrukgebied dat nog steeds boven Groenland aanwezig was werd
met een noordelijke stroming zeer
koude lucht Scandinavië ingepompt. en daarmee werd de start gemaakt
van een van de meest interessante weersituaties van de afgelopen 100
jaar. Per dag zal ik nu deze bijzondere weerssituatie gaan beschrijven: |
| 27
December: In vrijwel heel Scandinavië vriest het meer dan 10
graden (Helsinki: -22 graden). De vorstgrens
ligt over Denemarken waar het dan ook sneeuwt. Een lagedrukgebied ligt
ten zuidwesten van de Britse eilanden, deze trekt al opvullen naar het
noorden. Boven Groenland licht een hogedrukgebied die een een
zwakke uitloper heeft naar Scandinavië. Jan Pelleboer kopt vandaag in
de krant: Winter loert op een afstand naar depressie-aanvallen. In
zijn bericht gaat hij in op de onverwachte kerstdooi en de kans dat de
scherpe vorstgrens boven Denemarken nog voor het nieuwe jaar naar het
zuiden gaat bewegen. In de Bilt werd het vandaag 8.3 graden na een
minimum van 3.4 en er viel 7 millimeter neerslag. |
 |
| 28
December: Zeer koud in Scandinavië: - 24 in Helsinki, ook
in Rusland bittere kou: - 39 in Kinguisepp. De vorstgrens
ligt nog steeds over Denemarken en ook in het noorden van Schotland
vriest het. Ten westen van Ierland ligt een depressie
die op koers ligt voor onze omgeving en het hogedrukgebied boven
Groenland heeft zich iets naar het oosten toe uitgebreid. Hans de Jong
schrijft vandaag in de krant dat hij niet zo geloofd in echt winterweer
omdat de luchtdruk boven Scandinavië te laag is. Jan Pelleboer geloofd
wel dat de vorstgrens naar het zuiden zal gaan bewegen maar voorziet
daarbij niet meer dan lichte vorst voor ons land. In de Bilt werd het
vandaag 10.6 graden na een minimum van 8.3 en er viel 11 millimeter
neerslag. Op de kaart met de windverdeling
van vandaag is mooi de scheidingslijn te zien tussen de koude lucht met
een noordoostelijke stroming en de zachte lucht met een zuidwestelijke
stroming. |
 |
| 29
December: Denemarken gaat gebukt onder een hevige sneeuwstorm
bij 7 tot 10 graden vorst. Ook in noord
Duitsland vriest het nu en ligt er 10 tot 15 centimeter sneeuw. De vorstgrens
ligt net iets ten noorden van Groningen en komt nu toch wel duidelijk
naar het zuiden. De luchtdruk boven Scandinavië is nog wat verder
gestegen en het lagedrukgebied die gisteren ten westen van Ierland lag
begint aan zijn tocht naar het oosten. In Dirkshorn (Noord Holland) vond
er om 7 uur een sterke temperatuurdaling plaats. Om 7 uur was het 8
graden, om 8 uur 3.5, om 12 uur was het nog 1 graad boven nul en om 15
uur dook het kwik onder nul. In de loop van de middag ging de regen over
in ijzel en rond middernacht ging de ijzel weer over in sneeuw, in het noorden gebeurde dat al eerder en daar kon, door de
harde wind, dan ook al gesproken worden van een sneeuwstorm. In de Bilt
werd het vandaag nog maximaal 8.8 graden en viel er 12.4 millimeter
regen. Jan Pelleboer en Hans de Jong zijn nu allebei volledig overtuigd
van de vorstinval en Hans de Jong meld nog in zijn krantenartikel dat er
in noordoost Engeland recordsommen neerslag zijn gevallen van 80 tot 100
millimeter. |
|
| 30
December: Grote delen van noord Duitsland en Denemarken zijn
afgesloten van de buitenwereld door de metershoge sneeuwduinen. De stad
Flensburg in noordwest Duitsland is uitgeroepen tot catastrofe gebied en
er werd gewaarschuwd voor een stormvloed van de Oostzee met waterstanden
tot 2 meter boven normaal peil. De vorstgrens
trekt vandaag over Nederland naar het zuiden. De ochtend begon in
Groningen en Friesland met 8 graden vorst terwijl het in Limburg nog 8
graden boven nul was. De luchtdruk boven Scandinavië is nog wat verder
gestegen tot boven de 1030 hPa, het lagedrukgebied
trekt over onsland naar Duitsland en aan de achterzijde veroverd nu de
zeer koude lucht ons hele land. In Dirkshorn sneeuwt het de gehele
ochtend bij een gestaag zakkende temperatuur. Rond het middaguur stopt
de sneeuwval, er ligt enkele centimeters verwaaide sneeuw en de
temperatuur ligt rond de -7 graden. De drukverschillen boven onze
omgeving namen in de loop van de middag verder toe en daardoor trok de
wind verder aan. In de loop van de avond stond er in een groot deel van
ons land een noordooster storm bij een temperatuur die daalde tot -10 of
lager! Hans de Jong meld in zijn weerpraatje dat de winter op de
ouderwetse toer is geraakt en dat de huidige kou inval perfect door de
Amerikaanse weerkundigen is voorspelt. |
|
| 31
December: Een extreem koude dag in
het hele land! In Dirkshorn steeg het kwik nog tot rond de -8 maar in
een groot deel van het land werd het overdag niet warmer dan -10 graden.
In de Bilt was het rond 15 uur -13.2 graden, een zeer extreme waarde op
dit tijdstip! In de loop van de middag draaide de wind naar het noorden
en steeg de temperatuur enkele graden. In Twente kon er vandaag een
maximumtemperatuur van - 11.2 graden genoteerd worden. Over noord
Frankrijk trekt een lagedrukgebied naar het
oosten. Het neerslaggebied reikte tot het midden van het land, in het
zuiden viel veel sneeuw bij een matige tot vrij krachtige wind, in het
noorden was de sneeuwval duidelijk minder maar de wind bereikte stormkracht
en daardoor begon de al aanwezige sneeuw te stuiven. Er ontstonden
zeer hoge sneeuwduinen die vrijwel al het verkeer onmogelijk maakten. De
combinatie van zeer lage temperaturen en de stormachtige wind zorgde
ervoor dat het buiten extreem koud aanvoelde en er waren dan ook vrijwel
geen mensen die het avontuur aandurfden en naar buiten gingen. De
overgang van 1978 naar 1979 verliep natuurlijk ook zeer
koud. In Dirkshorn vroor het 8 graden, in de Bilt was het -10 en in
het oosten vroor het 11 tot 12 graden. Verder vielen er verspreid over
het land nog enkele sneeuwbuien. |
|
| 1
Januari: Na een minimumtemperatuur van -13 graden draaide de
wind naar het noordwesten en werd er tijdelijk in de Bilt wat minder
koude lucht aangevoerd. De temperatuur bereikte rond 14 uur zijn hoogste
waarde: -5 graden. Hierna draaide de wind opnieuw naar het oosten en
daalde de temperatuur als een baksteen. Om 23 uur werd in de Bilt het minimum
van -16.9 graden bereikt! Het weerbeeld kenmerkt zich vandaag door een
afwisseling van wolkenvelden en perioden met zon en er vielen vooral in
de noordelijke provincies enkele sneeuwbuien. In Dirkshorn werd het aan
het begin van de middag -3 graden, in de loop van de middag begon ook
hier de temperatuur fors te dalen om rond middernacht uit te komen op
-10. De temperatuur zakte hierna niet verder omdat de bewolking
toenam..... |
|
| 2
Januari: Dinsdag 2 januari 1979 wordt door veel weerliefhebbers
gezien al één van de meest interessante dagen op weergebied van de
afgelopen eeuw. Zware sneeuwval die gepaard ging met onweer, tijdelijk
veel wind en zeer sterke temperatuurschommelingen maakten deze dag zo
interessant. De veroorzaker van dit natuurgeweld was een kleine maar
zeer actieve depressie die vanaf Schotland, over de Noordzee via zeeland
naar het zuidoosten trok. De depressie was in de zeer koude lucht boven
het zeegebied tussen Schotland en IJsland ontstaan en het was een
klassiek voorbeeld van een Polar Low. Een polar
low is een klein lagedrukgebied die voorkomt in de poolstreken of
zuidelijker in polaire luchtmassa's. Op een aantal punten heeft een
polar low de zelfde eigenschappen als een orkaan: hij heeft geen warmte
of koufront en rondom de kern van het lagedrukgebied circuleren
cumulonimbi in een georganiseerde structuur. De activiteit van een polar
low is vooraf zeer moeilijk in te schatten en ook vandaag had het KNMI
het er moeilijk mee. In bijna alle weerberichten werd gesproken over in
het westen enkele sneeuwbuien. Op de satellietfoto van 31
december is ten noorden van Schotland een duidelijke lijn met buien
te zien, deze lijn wist zich te organiseren en trok op 1
januari over oost Schotland de Noordzee op. Op grotere hoogte was er
zeer koude lucht aanwezig, op het 500 hPa
vlak daalde de temperatuur tot onder de -42 graden. Deze koude lucht
trok over het relatieve warme zeewater en zorgde ervoor dat het
lagedrukgebied sterk kon gaan activeren. |
|
| In
Dirkshorn begon het al vroeg in de ochtend te sneeuwen bij een
temperatuur van -7, de sneeuw was wisselend van intensiteit maar in de
loop van de ochtend, toen de kern van het polar low langs de kust naar
het zuiden trok begon het zeer zwaar te sneeuwen. Het sneeuwde zo hard
dat er in de loop van de middag een vers sneeuwdek lag van
ruim 35 centimeter en aangezien er al enkele centimeters sneeuw lag was
het sneeuwdek meer dan 40 centimeter dik. Al het verkeer in de Noordkop
was onmogelijk geworden en toen de sneeuwval was afgelopen gingen veel
mensen de straat op om met hun eigen ogen de onwerkelijke hoeveelheid
sneeuw te 'bleven'. Filmbeelden van die middag laten een sprookjesachtig
landschap zien waar mensen tot aan hun knieën in de sneeuw liepen. Ook
in andere delen van west Nederland was er spektakel. In een groot
gedeelte van Noord-Holland viel tussen de 15 en 35 centimeter verse
sneeuw. De kern van het polar low volgde een baan via Rotterdam en Gilze
Rijen naar het zuidoosten. In de zuidwesthoek van het land steeg de
temperatuur door een zuidwestenwind tijdelijk tot enkele graden boven
nul. Met het verder trekken van het lagedrukgebied draaide ook daar de
wind weer naar het noordoosten en daalde het kwik in korte tijd meer dan
10 graden. Niet alleen de sneeuw zorgde voor overlast maar in Zeeland en
in de omgeving van Rotterdam was er ook nog korte tijd sprake van een
zware storm . In de haven van Bruinisse werd grote schade aangericht en
het licht eiland Goeree meldde enige tijd windkracht 12. Verder kwam het
vandaag ook op meerdere plaatsen in het westen tot onweer. In het oosten
en noordoosten van ons land was er van dit winterse geweld weinig te
merken. Het was daar over het algemeen vrij rustig weer met plaatselijk
een sneeuwbuitje en een temperatuur die tussen de -7 en -10 graden lag.
In de Bilt viel er slechts 3.4 milimeter neerslag, de maximumtemperatuur
werd om 15 uur bereikt en bedroeg -4.7 graden. Op 3 januari verscheen er
een speciale editie van het Noord Hollands Dagblad met als thema de
sneeuw. Klik hier
als een van de artikelen wilt lezen. |
